SU POMPALARI İLE İLGİLİ ÇEVREYE DUYARLI TASARIM GEREKLERİNE DAİR TEBLİĞ
(SGM-2015/44)
Amaç
MADDE 1 – (1) Bu Tebliğin amacı, 23/6/2010 tarihli ve 2010/643 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Enerji ile İlgili Ürünlerin Çevreye Duyarlı Tasarımına İlişkin Yönetmeliğin uygulanmasına yönelik olarak su pompalarının piyasaya arz edilmesi ile ilgili çevreye duyarlı tasarım gereklerini belirlemektir.
Kapsam
MADDE 2 – (1) (Değişik:RG-4/8/2017- 30144) Bu Tebliğ, farklı ürünlere entegre olanlar da dahil olmak üzere rotodinamik temiz su pompalarını kapsar.
(2) Bu Tebliğ:
a) Ek-II’nin ikinci bölümünün 11 ilâ 13’üncü maddelerinde belirtilenler hariç olmak üzere – 10 °C den düşük ve 120 °C den yüksek temiz su uygulamaları için özel olarak tasarlanmış olan pompaları,
b) Yangın söndürme amaçlı su pompalarını,
c) (Değişik:RG-4/8/2017- 30144) Deplasmanlı su pompaları,
ç) (Değişik:RG-4/8/2017- 30144) Kendinden emişli su pompaları,
kapsamaz.
Dayanak
MADDE 3 – (1) Bu Tebliğ 23/6/2010 tarihli ve 2010/643 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Enerji ile İlgili Ürünlerin Çevreye Duyarlı Tasarımına İlişkin Yönetmeliğe dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 4 – (Değişik:RG-4/8/2017- 30144)
(1) Bu Tebliğin uygulaması bakımından Enerji ile İlgili Ürünlerin Çevreye Duyarlı Tasarımına İlişkin Yönetmelikte yer alan tanımlara ek olarak aşağıdaki tanımlardan;
a) Anma debisi: İmalatçı tarafından normal çalışma koşullarında garanti edilen basma yüksekliğindeki değeri,
b) Bakanlık: Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığını,
c) Çok kademeli dalgıç su pompaları: Bir kuyu içerisinde, 2.900 d/d nominal hızda ve 00C ila 900C arasındaki işletme sıcaklıklarında çalışmak üzere tasarlanmış, 4” (10,16 cm) veya 6” (15,24 cm) nominal dış çapa sahip, çok kademeli (i>1) rotodinamik su pompalarını,
ç) Çok kademeli düşey milli su pompaları: Dönen düşey bir mil üzerine yerleştirilmiş çarklara sahip, 25 bar’a kadar olan basınçlar için tasarlanmış, 2.900 d/d nominal hıza ve maksimum 100 m3/saat debiye (27,78x10-3 m3/sn) sahip, kuru rotorlu çok kademeli (i>1) rotodinamik su pompalarını,
d) Deplasmanlı su pompası: Belirli bir hacimdeki temiz suyu çevreleyerek hareket ettiren ve bu hacmi pompanın çıkışına doğru zorlayan su pompalarını,
e) Kendinden emişli su pompası: Suyla kısmen dolu iken bile temiz suyu hareket ettiren ve çalışmaya başlayabilen ve/veya çalışabilen su pompasını,
f) Kuru rotorlu (Salmastralı): Pompa gövdesindeki çark ile motor arasında sızdırmazlık bulunan şaft bağlantısını (burada, tahrik motorunun parçaları kuru kalır),
g) Rotodinamik su pompası: Temiz suyu hidrodinamik kuvvetler ile hareket ettiren su pompasını,
ğ) Su pompaları: Tasarım olarak;
1) Uçtan emmeli kendinden yataklı (ESOB),
2) Uçtan emmeli doğrudan bağlantılı (ESCC),
3) Uçtan emmeli doğrudan bağlantılı eş eksenli (ESCCi),
4) Çok kademeli düşey milli (MS-V),
5) Çok kademeli dalgıç (MSS),
tasarımlarından birisine sahip olan bir cihazın, temiz suyu fiziksel ya da mekanik etkiyle hareket ettiren hidrolik kısmını;
h) Temiz su: - 100C’ye kadar donmayı önleyen katkılar dikkate alınmaksızın, 0,25 m3’ten fazla emici olmayan katı parçacık ve 50 kg/m3’ten fazla çözünmüş katı parçacık içermeyen, içerisindeki toplam gaz miktarının doyma hacmini aşmadığı suyu,
ı) Uçtan emmeli doğrudan bağlantılı eş eksenli su pompası (ESCCi): Su giriş ve çıkış eksenleri aynı olan pompaları,
i) Uçtan emmeli doğrudan bağlantılı su pompası (ESCC): Uçtan emiş yapan ve motor mili uzatılarak pompa mili olarak da görev yapan su pompalarını,
j) Uçtan emmeli kendinden yataklı su pompası (ESOB): Uçtan emiş yapan ve kendi mili üzerinde kendi yatakları olan su pompalarını,
k) Uçtan emmeli su pompası: Tasarım sınırları olarak;
1) Özgül hızları (ns) 6-80 d/d arasında, maksimum 16 bar tasarım basıncına, minimum 6 m3/saat (1,667x10-3m3/sn) anma debisine, maksimum 150 kW mil gücüne,
2) 1.450 d/d nominal hız için maksimum 90 m, 2.900 d/d nominal hız için maksimum 140 m basma yüksekliğine,
sahip olduğu belirlenen salmastralı, tek kademeli, uçtan emmeli rotodinamik su pompalarını,
ifade eder.
(2) İlave tanımlar Ek-I’de yer almaktadır.
Çevreye duyarlı tasarım gerekleri
MADDE 5 – (1) Rotadinamik su pompaları için minimum verim gereklilikleri ve bilgileri Ek-II de belirtilmiştir.
(2) Çevreye duyarlı tasarım gerekleri aşağıdaki zaman esaslarına göre sürdürülür:
a) Bu Tebliğin yayımlanıp yürürlüğe girmesinden itibaren su pompaları için en düşük verimler, Ek-II’nin 1 inci maddesinde tanımlanmıştır.
b) Bu Tebliğin yayımlanıp yürürlüğe girmesinden itibaren su pompaları ile ilgili bilgilerin Ek-II’nin 2 nci maddesinde belirtilen şartlara uygun olması gerekir.
(3) Çevreye duyarlı tasarım gereklerine uygunluk, Ek-III’te belirtilen şartlara uygun olarak ölçülür ve hesaplanır.
(4) Enerji ile İlgili Ürünlerin Çevreye Duyarlı Tasarımına İlişkin Yönetmeliğin Ek I’inin birinci bölümünde belirtilenler dışında, başka bir çevreye duyarlı tasarım parametresi yoktur.
Uygunluk değerlendirme işlemi
MADDE 6 – (1) Enerji ile İlgili Ürünlerin Çevreye Duyarlı Tasarımına İlişkin Yönetmeliğin 10 uncu maddesinde belirtilen uygunluk değerlendirme işlemi, aynı Yönetmeliğin ekinde yer alan Ek IV’te açıklanan iç tasarım kontrol sistemi veya Ek V’te açıklanan yönetim sistemine göre yerine getirilir.
Piyasa gözetimi ve denetimi amaçlı doğrulama prosedürü
MADDE 7 – (1) Enerji ile İlgili Ürünlerin Çevreye Duyarlı Tasarımına İlişkin Yönetmeliğin 5 inci maddesinin ikinci fıkrasına uygun olarak Ek-II’de yer alan gereklere uygunluğa dair piyasa gözetim ve denetimi gerçekleştirilirken Ek-IV'te belirtilen doğrulama prosedürü uygulanır.
Karşılaştırmalı değerlendirmeler
MADDE 8 – (1) Piyasada bulunan en yüksek performanslı su pompalarına ait örnek karşılaştırmalı değerlendirmeler Ek-V’te yer almaktadır.
Avrupa Birliği mevzuatına uyum
MADDE 9 – (Değişik:RG-4/8/2017- 30144)
(1) Bu Tebliğ, (AB) 2016/2282 sayılı Komisyon Tüzüğü ile değiştirilmiş Su Pompaları ile İlgili Çevreye Duyarlı Tasarım Gereklerine İlişkin 25/6/2012 tarihli ve (AB) 547/2012 sayılı Komisyon Tüzüğü dikkate alınarak Avrupa Birliği mevzuatına uyum çerçevesinde hazırlanmıştır.
Yürürlük
MADDE 10 – (1) Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 11 – (1) Bu Tebliğ hükümlerini Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanı yürütür.
Eki için tıklayınız
── EK: 9.5.21336-EK.docx ──
Ek-I
EK-II’DEN EK-V’E KADAR GEREKLİ TANIM VE AÇIKLAMALAR
1. “Çark” rotadinamik bir pompanın, dönerek suya enerji transfer eden parçasını tanımlar.
2. “Tam çark” bir pompa üreticisinin performans karakteristikleri kataloglarında belirtilen bir su pompası için kullanılan çarkının maksimum çapıdır.
3. “Özgül hız” pompa çarkının karakteristik fiziksel biçimini debi, basma yüksekliği ve hız cinsinden tanımlayan bir sayıdır.
(Değişik:RG-4/8/2017- 30144)
"ns=n . QEVN(1iHEVN)3/4 [dk-1]”
3.1.“Basma yüksekliği, H” suya verilen hidrolik enerjinin belirtilen çalışma noktası için su cinsinden “m” olarak yükseklik değeridir(tek kademe değeri olarak).
3.2.“Dönüş hızı, n” pompa milinin dakikadaki dönüş sayısıdır (d/d).
3.3.“Debi, Q”(m3/s) olarak pompadan geçen debi değeridir.
3.4.“Kademe” (i) pompadaki seri olarak bağlanmış çark sayısını ifade eder.
3.5.“En verimli nokta”, BEP, EVN, soğuk için bir su pompasının pompanın en yüksek hidrolik verimli olan çalışma noktasını tanımlar.
4. “Hidrolik pompa verimi” (η), akışkana hidrolik pasajlar boyunca çarklar tarafından aktarılan gücün pompa miline aktarılan mekanik girdi gücüne oranıdır.
5. “Temiz soğuk su” maksimum 40 °C’de, 1,5 × 10-6 m 2 /s, maksimum kinematik viskositeye sahip, 1 050 kg/m3 yoğunluğu geçmeyen su olarak tanımlanır
6. “Kısmi yük” KY, pompanın EVN’sının %75 düşük debisindeki çalışma noktasıdır.
7. “Aşırı yük” AY, pompanın EVN’sının %110 fazla debisindeki çalışma noktasıdır.
8. “Minimum verimlilik endeksi” MVE, pompa için EVN, KY ve AY için birimsiz hidrolik pompa verim skalasıdır.
9. “C” farklı pompa tipleri için tanımlanmış farklı verim değerlerini belirten sabittir.
Not:
BEP : EVN
PL : KY
OL : AY
MEI : MVE
Ek-II
SU POMPALARI İÇİN ÇEVREYE DUYARLI TASARIM GEREKLİLİKLERİ
I. Verimlilik gereklilikleri
Bu Tebliğin yürürlüğe girmesinden itibaren su pompaları için minimum verimlilik değerleri:
1) En verimli nokta için (EVN), Ek-III’e göre ölçülerek, MVE = 0,4 ve hesaplanan C değeri için en düşük değerdir.
2) Kısmi Yük (KY) için Ek-III’e göre ölçülerek, MVE = 0,4 ve hesaplanan C değeri için en düşük değerdir.
3) Aşırı Yük (AY), için Ek-III’e göre ölçülerek, MVE = 0,4 ve hesaplanan C değeri için en düşük değerdir.
II. Ürün için gerekli olan bilgiler:
(Değişik:RG-4/8/2017- 30144) Bu Tebliğin yürürlüğe girmesinden itibaren 2 nci maddede belirtilen su pompaları hakkında aşağıda yer alan (1)’den (15)’e kadarki bilgilerin;
a) Su pompalarının teknik dosyalarında,
b) Su pompası imalatçılarının serbestçe erişilebilen internet sitelerinde,
görülebilir biçimde yer alması gereklidir.
Bu bilgilerin sırası, aşağıda verilen sıraya (1 … 15 arası) uygun olmalıdır. (1)’deki bilgiye ilaveten (3)’ten (6)’ya kadar olan bilgiler su pompasının üzerinde veya anma değeri plakasının yanında silinmeyecek şekilde gösterilir.
1) Minimum verimlilik endeksi: MVE ≥ [x,xx];
2) Standart metin: “En verimli su pompaları için kriter MVE >= 0,70”, ya da alternatif olarak gösterge şeklinde “Kriter MVE ≥ 0,70”;
3) Üretim yılı;
4) İmalatçının ismi, markası ya da ticari kodu ve üretim yeri;
5) Ürün tipi ya da boyut tanımlayıcı bilgisi;
6) [xx,x] ya da alternatif olarak [-.-] ile belirtilmiş biçimde, çark çapı düşürülmüş hidrolik pompa verimi (%);
7) Verim karakteristiklerini de içeren pompa performans eğrileri;
8) Standart metin: “Çapı düşürülmüş bir çarka sahip pompanın verimi genelde çarkı tam ölçüye sahip bir pompaya göre düşüktür. Çark çapının çalışma noktasına uygun olacak şekilde düşürülmesi enerji tüketimini azaltır. MVE, tam ölçüdeki çarka göre belirtilmiştir.”;
9) Standart metin: “Kontrol altına alındığı takdirde, bu su pompasının değişken yüklerdeki çalışması daha yüksek verimlerde ve daha ekonomik şekilde yapılabilir. Örneğin, sistem karakteristiğine uyum gösterecek şekilde bir değişken devirli sürücü kullanılabilir.”;
10) Pompa ömrünün sonunda, demontaj, geri dönüşüm ve imha bilgileri;
11) Sadece -10°C’nin altındaki sıcaklıklarda temiz su pompalamak için tasarlanmış olan su pompaları için standart metin : “sadece – 10°C altında kullanım için tasarlanmıştır.”;
12) Sadece +120°C’nin üstündeki sıcaklıklarda temiz su pompalamak için tasarlanmış olan su pompaları için standart metin : “sadece +120°C üstünde kullanım için tasarlanmıştır.”;
13) İmalatçı, özellikle – 10°C’nin altında ve +120°C’nin üstündeki sıcaklıklarda temiz su pompalamak için tasarlanan pompalar hakkında ilgili teknik parametreleri ve karakteristik özellikleri belirtir;
14) Standart metin: “Verimlilik göstergesi hakkında bilgiye [www.xxxxxxxxx.xxx] adresinden ulaşılabilir.”;
15) Aşağıdaki şekilde sunulan model esas alınarak MVE= 0,7 olan pompa için verimlilik göstergesi grafiği. Benzer şekilde MVE= 0,4 için de verim grafiği verilir.
Şekil
ESOB 2900 için örnek verimlilik göstergesi
Daha fazla bilgi eklenebilir ve bunlar grafik, şekil ya da semboller ile desteklenebilir.
Ek-III
(Değişik:RG-4/8/2017- 30144)
ÖLÇÜMLER VE HESAPLAMALAR
Bu Tebliğ şartlarına uygunluk ve uygunluk doğrulamaları için, ölçüm ve hesaplamalar, yürürlükte olan uyumlaştırılmış standartlara göre ya da sonuçları genel kabul görmüş, doğru, güvenilir, tekrarlanabilir düşük belirsizliğe sahip yaklaşımlara göre yapılır. Bunlar aşağıdaki tüm teknik parametreleri içerir.
Ek-I de tanımlanan pompa hidrolik verimi, temiz soğuk su için tam çaplı çarka göre, en verimli nokta (EVN), kısmi yük (KY) ve aşırı yük (AY) noktalarına karşılık gelen basma ve debide ölçülür.
EVN için gereken en düşük verimi veren formül aşağıdaki gibidir:
(ηEVN) min gereken = 88,59 x + 13,46 y – 11,48 x2 – 0,85 y2 – 0,38 x y – CPompa Tipi,d/d
Burada;
x = ln (ns); y = ln (Q) ve ln = doğal logaritma ve Q = debi [m3/saat]; ns = özgül hız [dk-1];
C = Tablodan alınan sabit değer.
C değeri, pompa tipine, nominal hıza ve ayrıca MVE değerine göre değişmektedir.
Tablo 1
Pompa tipi ve hızına göre Minimum Verimlilik Endeksi (MVE) ve buna karşılık gelen C-değeri
MVE için C-değeri
MVI = 0,10
MVI = 0,4
CPompa Tipi, d/d
C (ESOB, 1 450)
132,58
128,07
C (ESOB, 2 900)
135,60
130,27
C (ESCC, 1 450)
132,74
128,46
C (ESCC, 2 900)
135,93
130,77
C (ESCCi, 1 450)
136,67
132,30
C (ESCCi, 2 900)
139,45
133,69
C (MS-V, 2 900)
138,19
133,95
C (MSS, 2 900)
134,31
128,79
Kısmi ve aşırı yük durumları için gereksinimler, %100 debi (ηEVN) için hesaplanan değerden bir miktar düşük olarak belirlenmiştir. Buna göre:
(ηKY)min, gereken = 0,947 · (ηEVN)min, gereken
(ηAY)min, gereken = 0,985 · (ηEVN)min, gereken
Bütün verimler tam çaplı (çapı düşürülmemiş) çarklar içindir. Çok kademeli düşey milli su pompaları 3 kademeli (i=3) bir versiyonla test edilir. Çok kademeli dalgıç su pompaları ise 9 kademeli (i=9) bir versiyonla test edilir. Eğer özel ürün yelpazesinde bu kademe sayısı sunulmuyorsa, ürün yelpazesinde bulunan bir sonraki en yüksek kademe sayısı test için seçilir.
Ek-IV
(Değişik:RG-4/8/2017- 30144)
ÜRÜN UYGUNLUK DOĞRULAMASI
Bu Ekte tanımlanan doğrulama toleransları yalnızca Bakanlık tarafından ölçülen parametrelerin doğrulanmasıyla ilgilidir ve imalatçı veya ithalatçı tarafından hiçbir şekilde teknik dosyadaki değerlerin belirlenmesinde ya da uygunluğunun sağlanmasına yönelik bir fikir vermesi veya daha iyi performans göstermeleri amacıyla müsaade edilen bir tolerans olarak kullanılamaz.
Bakanlık, bir ürün modelinin Enerji ile İlgili Ürünlerin Çevreye Duyarlı Tasarımına İlişkin Yönetmelik uyarınca bu Tebliğin gereklerine uygunluğunu Ek-2’de yer alan şartlar için doğrularken aşağıda belirtilen prosedürü uygular:
(1) Bakanlık model başına bir numuneyi doğrular.
(2) Modelin aşağıdaki tüm şartları sağlaması halinde bu Tebliğde belirtilen gereklere uygun olduğu kabul edilir:
(a) Enerji ile İlgili Ürünlerin Çevreye Duyarlı Tasarımına İlişkin Yönetmeliğin Ek IV'ünün (3) numaralı paragrafı uyarınca teknik dokümantasyonda verilen değerler (beyan edilen değerler) ve uygulanabilir olduğunda; bu değerleri hesaplamak için kullanılan değerler, imalatçı ve ithalatçı açısından bahsi geçen paragrafın (f) bendine göre gerçekleştirilen ölçüm sonuçlarından daha uygun değilse,
(b) Beyan edilen değerler bu Tebliğde belirtilen gerekleri sağlıyorsa ve üretici veya ithalatçı tarafından yayımlanan herhangi bir ürün bilgisi, kendileri açısından, beyan edilen değerlerden daha uygun olan değerleri içermiyorsa,
(c) Bakanlık modelin bir birimini test ettiğinde, elde edilen değerler (test sırasında ölçülen parametrelerin değerleri ve bu ölçümler kullanılarak hesaplanan değerler) Tablo 2'de verilen doğrulama toleranslarına uygunsa.
(3) 2(a) ve 2(b) numaralı paragraflarda belirtilen sonuçlara ulaşılamıyorsa, modelin bu Tebliğe uygun olmadığı kabul edilir.
(4) 2(c) numaralı paragrafta belirtilen sonuca ulaşılamıyorsa, Bakanlık aynı modelden 3 numune daha alarak test eder.
(5) Söz konusu 3 numuneden elde edilen değerlerin aritmetik ortalaması, Tablo 2'de verilen doğrulama toleranslarına uyarsa, modelin uygulanabilir gereklilikleri karşıladığı kabul edilir.
(6) (5) numaralı paragrafta belirtilen sonuca ulaşılamıyorsa, modelin bu Tebliğe uygun olmadığı kabul edilir.
(7) (3) ve (6) numaralı paragraflara göre, modelin uygunsuz olduğuna dair karar alınmasını takiben, Bakanlık konuyla ilgili tüm bilgiyi Komisyona ve üye ülkelere Ekonomi Bakanlığı aracılığıyla, gecikmeksizin bildirir.
Bakanlık, ölçüm ve hesaplamalarda Ek-3’te belirtilen metotları kullanır.
Bakanlık, sadece Tablo 2’de verilen doğrulama toleranslarını uygular ve bu Ekte atıf yapılan gereklilikler için sadece bu Ekin 1’den 7’ye kadar numaralandırılmış paragraflarında açıklanan prosedürleri kullanır. Uyumlaştırılmış standartlarda ya da başka bir ölçüm metodunda belirtilen toleranslar gibi diğer toleransların hiçbiri uygulanmaz.
Tablo 2
Doğrulama Toleransları
Parametreler
Doğrulama Toleransları
En verimli noktadaki verimlilik (ηEVN)
Elde edilen değer, beyan edilen değerden %5’ten daha fazla bir oranda düşük olamaz.
Kısmi yükteki verimlilik (ηKY)
Elde edilen değer, beyan edilen değerden %5’ten daha fazla bir oranda düşük olamaz.
Aşırı yükteki verimlilik (ηAY)
Elde edilen değer, beyan edilen değerden %5’ten daha fazla bir oranda düşük olamaz.
Ek-V
MADDE 8'DE BELİRTİLEN GÖSTERGE KRİTERLERİ
Bu Tebliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren, piyasada bulunan su pompaları için mevcut en iyi teknolojiler bakımından gösterge kriteri “minimum verimlilik endeksi” MVE >= 0,70’tir.